فضل بن حسن بن فضل معروف به شيخ طبرسي ملقب به امين
الاسلام و امين المله و الاسلام و مكني به ابوعلي، در عصر سلاجقه مي
زيست. در اين عصر طوس مركز علمي خراسان بود و دانشوران بزرگي در آن
زندگي مي كردند. در فقه، حديث، ادب، رجال، لغت و علوم رياضي متبحر بود
و شعر مي سرود.
ابوالحسن علي بن زيد بيهقي (م 565 ه.ق) در تاريخ
بيهق از ايشان نام برده، مي نويسد: وي از تفرش است كه معرب آن طبرس مي
باشد. اين نظر بيهقي مورد اعتماد است، چون طبرسي سال 523 وارد بيهق شده
و تا سال 548 يعني 25 سال در اين شهر زندگي مي كرد و بيهقي در اين زمان
به عنوان مورخ بيهق و نويسنده مشهور آن، در قيد حيات بوده
است.
طبرسي در بيهق مهمترين كتابهاي خود از جمله مجمع البيان را
نوشت، او در مدرسه باب العراق بيهق تدريس مي كرد و مجمع البيان را به
درخواست شريف سيد جلال الدين ابي منصور محمد بن يحيي بن هبه الله حسيني
زياري نوشت و در ذي القعده 536 از تأليف مجمع فراغت يافت. مجمع البيان
به عبير استاد شهيد علامه مطهري "از نظر ادبي و حسن تأليف بهترين تفسير
است و شيعه و سني براي اين تفسير اهميت فراواني قائلند. مكرر در ايران،
مصر و بيروت چاپ شده است".
مجمع البيان پس از ارتحال طبرسي مورد
توجه همه مسلمانان قرار گرفت. در اين تفسير از افكار صوفيانه يا قصه
هاي اسرائيلي خبري نيست.
طبرسي تفسير ختصري دارد به نام جوامع
الجامع. وي پساز فراغت از مجمع البيان، به تفسير كشاف كه توسط معاصر
نامدارش جارالله زمخشري (538-467 ه.ق) تأليف يافته بود، دست يافت. برخي
از نكات ادبي را كه از خود وي در مجمع البيان فوت شده بود، در تفسير
جوامع الجامع با توجه به لطافت كشاف نوشت و سال 542 آن را به آخر
رساند.
طبرسي در خدمت دانشوراني چون سيد ابوطالب محمد بن حسين
حسيني شيخ القصبي گرگاني، شيخ ابوعلي ابن شيخ طوسي، شيخ ابوالوفاء
عبدالجباربن علي مقري رازي، حسن بن حسين بن حسن بن بابويه قمي رازي،
شيخ موفق الدين حسين بن الفتح و اعظ بكرآبادي گرگاني (م 536 ه.ق)، شيخ
ابوالحسن عبيدالله بن محمد بن حسين بيهقي، حاكم موفق بن عبدالله عارف
نوقاني از مشايخ عامه، شيخ ابوعبدالله جعفربن محمد دوريستي، و شيخ
ابوالقاسم محمد بن حمزه بن نصر كرماني معروف به تاج قراء كرماني دانش
آموخت، و از آنان اجازه روايي گرفت و چهره هاي برجسته اي چون فرزندش
شيخ جليل رضي الدين ابونصر حسين بن فضل طبرسي، حافظ محمد بن علي بن
شهرآشوب (م 588 ه.ق در حلب) شيخ منتحب الدين علي بن عبيدالله بن حسن،
رازي قمي، سيد جليل امام ضياء الدين فضل الله بن علي بن عبيدالله حسيني
راوندي كاشاني، شيخ امام قطب الدين ابوالحسن معروف به قطب راوندي، شيخ
ابوالفضل شاذان بن جبرئيل قمي و شيخ برهان الدين بن محمد بن علي قزويني
همداني را درمكتب علمي خود پرورش داد و سال 548 ه.ق در 80 سالگي درگذشت
و در گورستاني نزديك حرم كه بعدها معروف به قتلگاه شد دفن
گرديد.