كوه هاي تفرش

كوهستان تفرش و كوه هايي كه تفرش را در خود محصور كرده است، به وسعت 4300 کيلومتر مربع مرکب، قسمتي از كوه هاي مركزي ايران و شامل کوههاي قزلر دره، هيرگونه اي، گل دره سي، سفيد، آق داغ، بيوک گوني، انجيلي، کندونکه، ايستهري، ميدان داغ، گچ لردره سي، شاه نميران، دولاجي، شنگه دره، زمستان دره، قلنجه-خشک دره، نماور، دره بلند، وفس دره سي، آق داع، الغاريان، بلاغ دره سي، امجک، گون قرمز، آرخا، قره گوزلي دره، نمک، تخت رستم، دوبرادران، مايله، مرق، مرقکان، آق داع، زنگاور، گوجه، کلاه، هنديز، ايندز، سلمستان، ميشي زخستک، توفنده و نرياتان است كه در برخي از آنها رگه هاي آهكي يافت مي شود و در آن سنگواره هاي مختلف را مي توان مشاهده كرد.
پيدايش اين ارتفاعات مربوط به دوران دوم زمين شناسي است. بلندترين قله تفرش به نام گوجه به ارتفاع 3141 متر که در 8 کيلومتري خاور(ضلع شرقي) تفرش قراردارد كه هرچه به طرف غرب پيش مي رويم از ارتفاع آن كاسته مي شود. براي صعود به کوه گوجه مي توان از راه تفرش، کهک، انجيله، و سرآبادان استفاده نمود و پس از رسيدن به سر گردنه به سوي جنوب منحرف شده و به قله صعود نمود.
در برخي از قله ها آثار و بقاياي دژهايي كه عمدتاً با ملات ساروج بنا گرديده و زيستگاه مقر انسانهاي اوليه و لشگريان آنان بوده است ديده مي شود. از جمله قلعه توس كه محل سكونت طوس نوذر و گندم كوه كه مقر استقرار لشگريان وي بوده است. از قلعه هاي ديگر قلعه دختر و قلعه بند در شرق تفرش را مي توان نام برد ساير كوه ها و قلل به شرح جدول آمده است.
اين کوهستان از خاور محدود است به راه اتومبيل رو ساوه به نيزار، از شمال به رودخانه مزدقانچاي از باختر به رودخانه قره چاي و از جنوب به شهرستان اراک.
راه اي اراک، آشتيان، تفرش، نوبران و چند راه فصلي ديگر اين کوهستان را قطع مي کنند و ارتباط ميان شهرها و روستاهاي آن را داير مي سازند.
ميزان بازندگي سايانه اين کوهستان بين 100 تا 300 ميلي متر است و ميانگين دماي سالانه آن 10 تا 20 درجه سانتيگراد است و از نظر زمين لرزه جزو مناطق نيم زيان تا پرزيان محسوب مي گردد.
توضيح اينکه کوهستان مزدقانچاي که به عنوان يک کوهستان جداگانه محسوب گرديده است ، در اينجا جزو کوهستان تفرش بشمار آمده است.

شرح	ارتفاع	روستا	محل	منطقه	نام كوه
-	1750	باختر روستاي احمد آباد	44 كيلومتري شمال باختري تفرش	رودبار	امجك
سرچشمه رودخانه آب كمر	2920	5 كيلومتر جنوب روستاي نقوسان	13 كيلومتر باختر تفرش	حومه	تخت رستم
سرچشمه رودخانه آب كمر - از باختر شمالي به تخت رستم و جنوب خاوري به كلاهه متصل است	2921	جنوب روستاي زاغر	9 كيلومتري باختر تفرش	حومه	دوبرادران
-	1610	شمال خاوري تفرش و باختر روستاي زنگاور	23 كيلومتري باختر تفرش	حومه	زنگاور
اين كوه از شمال به كوه هاي هنديز و ايندز متصل است	2081	9 كيلومتر شمال روستاي قاهان	25 كيلومتر خاور شمالي تفرش	قاهان	سلمستان
-	2420	جنوب باختري روستاي فرك	25 كيلومتر باختر شمالي	رودبار	قره گوزيل قرلان
سرچشمه رودخانه آب كمر	3084	از شمال باختري به كوه دوبرادران متصل است	8 كيلومتر جنوب تفرش	آشتيان	كلاهه
سرچشمه رودخانه وزوا، مرواريدر، سولقان و آب كمر - بلندترين كوه تفرش	3141	4 كيلومتر خاور جنوبي روستاي كهك	8 كيلومتر خاور جنوبي	حومه	گوجه
در 5 كيلومتري خاور اين كوه آبگير كوچكي به نام درياچه غدير وجود دارد	2015	خاور روستاي چشمه	32 كيلومتر جنوب تفرش	آشتيان	ماهور
سرچشمه برلان چاي	2210	باختر روستاي فرسمانه	24 كيلومتر باختر شمالي	حومه	ماي لاه
-	2410	شمال باختري روستاي مرق	33 كيلومتر شمال باختري	حومه	مرق
سرچشمه رودخانه سلمان و رودخانه دستجرد	2091	جنوب روستاي تينوج	30كيلومتر جنوب خاوري	دستجرد	ميشي
-	2050	11 كيلومتر غرب شمال روستاي گزاوند	58 كيلومتر شمال غربي	رودبار	نرياتان
از شمال باختري به كوه دره بلند	2150	شمال روستاي خناجين	45 كيلومتر باختر شمالي	فراهان عليا	نماور
-	2200	7 كيلومتر شمال روستاي ثمردشت	34 كيلومتر باختر شمالي	رودبار	نمك

نکته: باتوجه به قديمي بودن منبع، ممكن است در حال حاضر بعضي از كوه هاي فوق در شهرستان هاي مجاور واقع شده باشند

شهرها و روستاهاي که در اين کوهستان واقعند:
تفرش، آشتيان، خناجين، چراغان، وفس (وبس)، چوگان، جال ميان، قورچان، قوشه خانه، آره، ايستهري، ترلا، راستگويان، قلعه جوخ، وزندان، آجه قلعه، هفنيان، وسمق، گزاوند، کسراست، رکين، تلخاب، فشک، ماستر، کلا، بابالر، آرزومند، جفتان، تريزآباد، احمد آباد، شولک، کهلو، جورقين، زورجين، کوريان، فرک، قزلجه، نقوسان، قرمز چشمه، واشقان، شاه واروق، زاغر، ترخوران، تراران، الويجان، کبوران، بازرجان، فرسمانه، مرق، مرقکان، پلنگ آباد، قشلاق قويوجاق، کندج، خانک، ديزج، خرازان، سرآبادان، کهک، خراب، زيزگان، آمره، رسگان، فوجرد، ونان، انجيله، نويس، مهرزمين، ابردر، چاهک، عاقلک، جمزقان، بنابر، قاهان، موشکيه، کند رود، ورزنه، گيو، وشاره، موجان-آشيانک، ويسمان، قاسم آباد، خرم آباد، طاهره خاتون، ايستي جک، بالغ لو و بسياري روستاهاي ديگر.

منبع: كوه ها و كوهنامه ايران، مهندس عباس جعفري، گيتاشناسي، جلد اول، مهر 1368